Verkir í öxlum geta gert daglegar athafnir eins og vinnu, íþróttir, hljóðfæraleik, og legu á
hliðunum erfiðar.
  Axlarverkir geta stafað af endurteknu álagi, slysum, íþróttameiðslum, lélegri líkamsstöðu og vangetu vöðvakerfis til að framkvæma réttar hreyfingar á öxl og axlargrind.
Yfirleitt er fyrsti kostur meðferðar í formi leiðbeininga og endurhæfingar hjá sjúkraþjálfara. 
Í sumum tilfellum er aðgerð eða sprauta í öxl hjá lækni besti kosturinn.

Við meðhöndlum m.a. eftirfarandi meiðsli og einkenni frá öxlum:

Verkur undir axlarhyrnu:

Algengt er að fáverki í framanverða öxlina og oft leiðni niður utanverðan upphandlegginn.
Gjarnan kemur verkurinn fram þegar handlegg er lyft upp, byrjar oftast þegar búið er lyfta um 60° út frá líkamanum og minnkar svo aftur eða hverfur þegar búið að lyfta handlegg í meira
en 120° þegar handleggur er kominn upp yfir höfuð. Verkurinn getur einnig komið þegar legið er á öxlinni.  Þetta er nokkuð algengt hjá fólki yfir fimmtugu en getur líka gerst hjá yngra fólki.

Ástæður eru oftast þær að vöðvasinar kringum axlarliðinn fá nokkurskonar hrörnunar einkenni
vegna bilaðra efnaskipta í frumum sinanna, eða vegna kalkuppsöfnunar í sinunum sem einnig er tilkomin vegna bilaðra efnaskipa í frumum sinanna.  Oftast er hægt að snúa þessu ferli við með leiðbeiningum um álagsstýringu og réttum æfingum fyrir axlirnar.

Aðrar algengar ástæður eru svokölluð vanstýring á herðablaði sem þarf að hreyfast rétt með
hreyfingum axlarliðar.  Ef vöðvar sem stjórna stöðu á herðablaði eru ekki að vinna rétt þá er hætta á að vöðvar og sinar við axlarliðinn verði fyrir meira álagi.  Með réttri þjálfun er hægt að bæta hreyfingar herðablaðs og draga þannig úr álagi á vöðva og sinar kringum axlarliðinn.

Síðan getur einnig verið kominn axlarklemma vegna beinvaxtar í axlarhyrnuliðnum sem þrengir
að vöðvasinum við axlarliðinn. Þegar svo er gerir læknir aðgerð á öxlinni.

Sinamein eða festumein eru vegna efnaskipta bilunar í frumum vöðvasinanna.  Eiginlegar bólgur í sinunum er ekki að finna nema í mjög takmarkaðan tíma en þær geta hins vegar verið þykkar og með mikla vökvauppsöfnun vegna bilaðra efnaskipta.  Með réttum æfingum er hægt að flýta fyrir endurnýjun á kollageni og öðrum utanfrumuefnum til endurmótunar á heilbrigðum sinum. Einnig hefur verið sýnt fram á notagildi höggbylgna (shockwave therapy) við meðhöndlun á sinameinum og kölkunum í sinum.

Frosin öxl:

Frosin öxl er algengur kvilli hjá fólki á aldrinum 45-65 ára, og er algengari hjá konum en
körlum.  Frosin öxl einkennist af mjög sársaukafullum hreyfingum og minnkaðri hreyfigetu og veldur yfirleitt talsverðri skerðingu lífsgæðum.  Sjúklingar með skjaldkirtilssjúkdóma og sykursýki er hættara en öðrum við að fá frosna öxl. Hægt er að greina frosna öxl út frá góðri sögutöku og með klínískum prófum. Ekki er þörf á myndrannsóknum nema þegar grunur leikur á liðhrörnum, en einkenni þar geta verið mjög lík einkennum frosinnar axlar.

Yfirleitt er engin skýr ástæða fyrir orsökum frosinnar axlar en hún getur einnig myndast í
kjölfar slysa, aðgerða og minniháttar áverka á öxl.  Einkenni byrja oft sem sárir verkir við
snúningshreyfingar á öxlinni og þróast svo út að hreyfigeta liðarins minnkar mikið og verkir versna við allar hreyfingar. Næturverkir verða algengir og verkir og hreyfiskerðing truflar mikið flestar athafnir daglegs lífs.

Hægt að að skipta þróun þessa ástand í þrjá fasa þar sem fyrstu sex mánuðirnir einkennast af hægt vaxandi verkjum í öxlinni og stöðugt versnandi hreyfigetu. Síðan koma aðrir sex
mánuðir þar sem hreyfigetan helst mjög takmörkuð, verkir eru slæmir en fara svo dvínandi þegar líður á tímabilið. Í síðasta fasanum sem yfirleitt tekur frá sex mánuðum upp í eitt og hálft ár hafa verkir minnkað og horfið og hreyfanleiki smátt og smátt eykst aftur.

Þannig eru ágætis líkur á að þetta geti gengið yfir af sjálfu sér. Ef sjúklingurinn getur lifað
ágætu lífi að eigin mati þrátt fyrir hreyfiskerðinguna sem oftast er tímabundin og verkirnir ekki þeim mun verri þá þarf ekki að beita meðferð annarri en fræðslu um sjúkdóminn.

Besta mögulega meðferð við frosinni öxl er að greining sé á fyrstu stigum sjúkdómsins og að
sjúklingur komist sem fyrst í sprautumeðferð með barksterum til að bremsa af eða stoppa framgang þessa ástands.  Sprautan hjálpar mikið til við að losna við næturverki sem gjarnan skerða mjög öll lífsgæði.

Sjúkraþjálfari hjálpar til við að vinna á öðrum afleiddum einkennum eins og vöðvabólgum í
hálsi og herðum ásamt því að ráðleggja æfingar við hæfi og hjálpar til við liðkun liðarins á seinni stigum þessa sjúkdóms.

Í einhverjum tilfellum gerir læknir aðgerð á öxlinni til að ná upp hreyfigetu.

Sjúkraþjálfun eftir aðgerðir og speglanir á öxl

Aðgerðir og speglanir á öxl eru algengar vegna verkja, óstöðugleika, slitbreytinga eða áverka.      
Algengustu aðgerðirnar eru meðal annars:

     Speglun með hreinsun í lið (debridement).
     Saumun á vendisinum axlarliðar (rotator cuff).
     Aðgerðir vegna óstöðugleika (t.d. labrum/Bankart).
     Aðgerðir á axlarhyrnu eða axlarhyrnulið (subacromial decompression).
     SLAP-aðgerðir.
Sjúkraþjálfun er lykilþáttur í bataferlinu og miðar að því að endurheimta hreyfigetu, styrk og eðlilega notkun axlarinnar á öruggan og markvissan hátt.

Fyrsta stig – Strax eftir aðgerð (0–2 vikur)
Strax eftir aðgerð er megináhersla lögð á:
     Verkjastillingu og að draga úr bólgu.
     Verndun aðgerðarinnar.
     Að viðhalda hreyfigetu í nærliggjandi liðum.
Algengt er að sjúklingur noti fatla eða spelku, eftir því hvaða aðgerð var framkvæmd.
Sjúkraþjálfun á þessu stigi felst helst í:
     Fræðslu um rétta líkamsstöðu og notkun fatla.
     Léttum hreyfiæfingum fyrir háls, olnboga, úlnlið og hönd.
     Hreyfing axlarliðar með aðstoð sjúkraþjálfarans, ef og þegar það er leyfilegt.
     Ráðleggingum um daglegar athafnir og svefnstöðu.
Markmiðið er að skapa góð skilyrði fyrir gróanda án þess að ofreyna axlarliðinn.

Annað stig – Endurheimt hreyfigetu (2–6 vikur)
Þegar gróandi er kominn vel af stað er aukin áhersla á:
     Aukna hreyfigetu í öxl.
     Meiri og betri hreyfistjórn og samhæfingu vöðva í hreyfingum.

Á þessu stigi hefst yfirleitt:
     Hreyfing axlarliðar með aðstoð sjúkraþjálfara og síðar virk hreyfing í öxl.
     Æfingar sem stuðla að réttri hreyfingu herðablaðs.
     Léttar vöðvateygjur innan sársaukamarka.
     Aukin notkun handleggsins í daglegum athöfnum.
Framvindan fer alltaf eftir tegund aðgerðar og einstaklingsbundnum bata.

Þriðja stig – Styrkur og stöðugleiki (6–12 vikur)
Þegar nálgast fulla hreyfigetu axlarliðar færist þjálfunin yfir í:
     Uppbyggingu vöðvastyrks.
     Stöðugleika vinnu og úthald axlarvöðva.
Þjálfunin inniheldur meðal annars:

     Styrktaræfingar fyrir rotator cuff og herðablaðsvöðva.
     Æfingar með teygjum, léttum lóðum eða eigin líkamsþyngd.
     Æfingar sem bæta samhæfingu og stjórn í flóknari hreyfingum.
     Markmiðið er að axlarliðurinn þoli aukið álag í daglegu lífi.

Fjórða stig – Virkni og endurkoma í álag (3–6 mánuðir)
Á lokastigi endurhæfingar er áhersla á:
     Aðlögun að vinnu, íþróttum og áhugamálum.
     Fulla virkni og öryggi í hreyfingum.
Þjálfunin er þá sérhæfðari og miðuð að þörfum hvers einstaklings, hvort sem um ræðir vinnu, daglegt líf eða íþróttaiðkun.

Einstaklingsmiðuð endurhæfing
Mikilvægt er að hafa í huga að bataferli eftir axlaraðgerð er einstaklingsbundið. Sjúkraþjálfari vinnur í samráði við skurðlækni og sjúkling að öruggri og markvissri framvindu, þar sem tekið er tillit til aðgerðartegundar, aldurs,
líkamlegs ástands og markmiða sjúklings.

Fræðsla / Algeng meiðsli

Axlarmeiðsli og verkir

Axlir - Algeng meiðsli - Sjúkraþjálfun Kópavogs
Scroll to Top